Penyebaran dialek di sepanjang sungai Perak, Perlis dan Kedah: analisis geolinguistik

Abstract

Susur sungai merupakan salah satu medium perhubungan utama dalam membentuk peradaban masyarakat Melayu di Malaysia. Pertembungan masyarakat melibatkan susur sungai yang berasaskan faktor sosial seperti perdagangan, perkahwinan, pecahan pentadbiran, aktiviti penghijrahan dan faktor geografi ini mampu menjadi punca kepada berlakunya perkembangan bahasa. Namun begitu, penelitian melibatkan oleh ahli dialektologi terdahulu lebih mementingkan perbincangan berasaskan sempadan politik dan kurang menitikberatkan sebaran dialek di huluan dan hiliran serta faktor sains sosial dan maklumat topografi sebagai subjek kajian. Sehubungan itu, kajian ini bertujuan untuk mengenal pasti pola sebaran dialek, menghuraikan ciri dialek berteraskan angkubah linguistik dan bukan linguistik serta menganalisis sebaran dialek huluan dan hiliran menggunakan teori Autosegmental berdasarkan paparan peta koroplet dan isoglos berbantukan Geographical Information Systems (GIS). Kajian ini menggunakan kaedah soal selidik melibatkan seramai 1603 informan di 175 buah kampung sepanjang susur Sg Perak, Sg Perlis dan Sg Kedah serta menggunakan kaedah temu bual informan yang dipilih secara rawak per kampung. Analisis kajian dibahagikan kepada dua angkubah, iaitu analisis linguistik dan analisis bukan linguistik. Hasil analisis linguistik telah berjaya mengelaskan sebanyak lima sebaran dialek yang berjaya ditemui di sepanjang susur huluan dan hiliran Sg Perak, empat sebaran di Sg Perlis dan empat sebaran dialek di Sg Kedah menerusi perbezaan variasi fonologi. Penemuan dialek ini juga turut disokong dengan cambahan dari varian luar seperti bahasa Siam, Bugis, Banjar dan dialek Patani yang berkait rapat dengan faktor sosial dan geografi pada analisis bukan linguistik. Faktor sosial boleh dirujuk sebagai faktor ketamadunan, pentadbiran, penghijrahan masyarakat. Manakala faktor geografi pula merujuk kepada deretan banjaran gunung dan bukit, laluan susur sungai, persempadanan wilayah jajahan yang telah menjadi asbab kepada kerancakan sebaran dialek di sepanjang kawasan hulu dan hilir kajian. Sehubungan itu, kajian ini mampu memberi sumbangan menerusi proses peralihan bahasa di sepanjang jaringan susur sungai berasaskan faktor sokongan sosial. Selain itu, kajian ini juga turut mengemukakan teknik analisis baharu dialektologi khususnya dalam mengintegrasikan bidang teknologi dan geografi dalam menjana atlas dialek yang lebih bersifat terperinci.